Ο διαστρικός κομήτης 3I/ATLAS είναι χρονοκάψουλα από τις απαρχές του Σύμπαντος

Ο κομήτης 3I/ATLAS, περαστικός από το Ηλιακό Σύστημα, σχηματίστηκε μόλις λίγα δισεκατομμύρια χρόνια μετά τη γέννηση του Σύμπαντος.

Ο κομήτης 3I/ATLAS, το μυστηριώδες διαστρικό αντικείμενο που εντοπίστηκε πέρυσι να περνά από το Ηλιακό Σύστημα, δεν μοιάζει με κανένα σώμα της διαστημικής γειτονιάς μας και πιθανότατα σχηματίστηκε όταν το Σύμπαν βρισκόταν ακόμα σε νηπιακή ηλικία, αποκαλύπτουν παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb.

Οι νέες μετρήσεις της χημικής σύστασης του 3I/ATLAS –μόλις του τρίτου διαστρικού αντικειμένου που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα- προσφέρουν νέα δεδομένα για το αρχαίο πλανητικό σύστημα από όπου προήλθε.

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Nature, ο διαστρικός κομήτης είναι αρχαιότερος από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί, με τους νέους υπολογισμούς να υποδεικνύουν ότι σχηματίστηκε πριν από 10 έως 12 δισεκατομμύρια χρόνια.

Συγκριτικά, το Σύμπαν έχει ηλικία 13,8 δισ. ετών και το Ηλιακό Σύστημα μόλις 4,6 δισ. ετών.

Όπως όλοι οι κομήτες, ο 3I/ATLAS αποτελείται από σκόνη, πετρώματα και πάγους, υλικά που περίσσεψαν από τον σχηματισμό ενός μακρινού άστρου και των πλανητών του. Πιθανώς εκτινάχθηκε στο Διάστημα λόγω βαρυτικών αλληλεπιδράσεων με άλλα σώματα ή, ενδεχομένως, λόγω κάποιας σύγκρουσης.

«Δεν έχουμε ξαναδεί αντικείμενο σαν τον 3I/ATLAS»

Οι ερευνητές που υπογράφουν τη μελέτη πιστεύουν ότι ο κομήτης γεννήθηκε στον δικό μας Γαλαξία, αν και δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να είχε διαγαλαξιακή προέλευση.

«Πιθανώς θα χρειαζόταν μόλις ένα δισεκατομμύριο χρόνια για ένα ταχύ διαστρικό αντικείμενο να φτάσει εδώ από τον πλησιέστερο γαλαξιακό μας γείτονα, τα Νέφη του Μαγγελάνου» δήλωσε στο Reuters ο Μάρτιν Κόρντινερ της NASA, επικεφαλής της μελέτης.

Ο κομήτης 3I/ATLAS ανακαλύφθηκε τον Ιούλιο του 2025  από τηλεσκόπιο που επαγρυπνεί για επικίνδυνους αστεροειδείς και ήταν μακράν το ταχύτερο αντικείμενο που έχει εντοπιστεί στο Ηλιακό Σύστημα, κινούμενο με ταχύτητα άνω των 60 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Η πορεία του καθιστούσε σαφές πως δεν προερχόταν από το Ηλιακό Σύστημα,

Τον Δεκέμβριο του 2025, ο Κόρντινερ και η ομάδα του χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb για να πραγματοποιήσουν λεπτομερείς φασματοσκοπικές αναλύσεις των αερίων που απελευθέρωνε ο 3I/ATLAS καθώς θερμαινόταν από τον Ήλιο.

Νερό, μονοξείδιο του άνθρακα και μέταλλα όπως ο σίδηρος ήταν κάποια από τα αναμενόμενα ευρήματα. Αυτό όμως που εξέπληξε τους ερευνητές ήταν τα ισότοπα άνθρακα και υδρογόνου.

«Δεν έχουμε ξαναδεί αντικείμενο σαν τον 3I/ATLAS» σχολίασε ο Κόρντινερ.

Ο κομήτης διαπιστώθηκε ότι περιείχε 30 φορές μεγαλύτερες ποσότητες δευτέριου –ενός σχετικά σπάνιου ισοτόπου του υδρογόνου- σε σχέση με τους κομήτες του Ηλιακού Συστήματος. Το δευτέριο περιέχει ένα επιπλέον νετρόνιο σε σχέση με το κοινό υδρογόνο και σχηματίζεται πιο εύκολα σε περιβάλλοντα ισχυρής ακτινοβολίας.

Τέτοια περιβάλλοντα πιστεύεται ότι ήταν κοινά στα ψυχρά σύννεφα αερίου όπου γεννιούνταν άστρα στο νεαρό Σύμπαν.

Ακόμα, ο 3I/ATLAS περιείχε αναλογικά μικρότερες ποσότητες άνθρακα-13 από ό,τι τα σώματα του Ηλιακού Συστήματος. Το συγκεκριμένο ισότοπο παράγεται από εκρήξεις γερασμένων άστρων και σταδιακά συσσωρεύεται στο Σύμπαν. Η παρουσία του στον 3I/ATLAS σε πολύ περιορισμένες ποσότητες υποδεικνύει ότι ο κομήτης είναι πραγματικά αρχαίος, 10 έως 12 δισεκατομμυρίων ετών.

Οι παρατηρήσεις «δείχνουν ότι το περιβάλλον σχηματισμού πλανητών στο μητρικό σύστημα του 3I/ATLAS ήταν διαφορετικό από το δικό μας Ηλιακό Σύστημα. Πιθανότατα ήταν ψυχρότερο και φτωχότερο σε βαρέα στοιχεία, ενώ ταυτόχρονα δεχόταν εντονότερη υπεριώδη ακτινοβολία και κοσμικές ακτίνες» ανέφερε ο Κόρντινερ.

Ο 3I/ATLAS προσπέρασε τη Γη τον Δεκέμβριο και τώρα πλησιάζει την τροχιά του Κρόνου. Θα φτάσει την τροχιά του Πλούτωνα το 2029 και θα βγει από το Ηλιακό Σύστημα γύρω στο 2035.

Ο 3I/ATLAS είναι μόλις το τρίτο γνωστό διαστρικό αντικείμενο. Ο πρώτος διαστρικός επισκέπτης στα χρονικά της αστρονομίας ήταν ο «Οουμουαμούα» που ανακαλύφθηκε το 2017 και ενέπνευσε θεωρίες περί εξωγήινου σκάφους, πριν τελικά αποδειχθεί πως ήταν υπόλειμμα κομήτη ή θραύσμα ενός μεγαλύτερου αντικειμένου. Ο δεύτερος ήταν ο κομήτης 21/Borisov το 2019.

Με την πρόοδο της τεχνολογίας των τηλεσκοπίων, τέτοιες ανακαλύψεις αναμένεται να γίνουν πιο συχνές.

Το ολοκαίνουργιο τηλεσκόπιο Vera Rubin που εγκαινιάστηκε πέρυσι στη Χιλή εκτιμάται ότι θα ανακαλύπτει έως και 50 διαστρικά αντικείμενα τον χρόνο.

ΠΗΓΗ: in