Το Ειδώλιο του Πωμού: Ένα γονιμικό αγαλματίδιο 5.000 ετών από την Κύπρο

Ένα σταυρόσχημο και επίπεδο εύρημα, το οποίο έχει καθιερωθεί ως σύμβολο της προϊστορικής συμβολής της Κύπρου στον παγκόσμιο πολιτισμό.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο αρχαιολόγος Πορφύριος Δίκαιος πραγματοποιούσε ανασκαφές στο χωριό Πωμός, στη βόρεια ακτή της Κύπρου, όταν ανακάλυψε τυχαία ένα σταυρόσχημο ειδώλιο σκαλισμένο από πρασινωπό τοπικό λίθο. Σήμερα γνωστό ως Ειδώλιο του Πωμού, αποτελεί το καλύτερα διατηρημένο παράδειγμα γονιμικού αγαλματιδίου της Χαλκολιθικής περιόδου στην Κύπρο και έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της χώρας.

Το ειδώλιο έχει ύψος περίπου 15,3 εκατοστά και είναι κατασκευασμένο από πικρόλιθο, ένα μαλακό, πρασινωπό μεταμορφωμένο πέτρωμα που απαντάται στο όρος Τρόοδος. Κατά τη Χαλκολιθική περίοδο (περίπου 3900–2500 π.Χ.), οι κάτοικοι της αρχαίας Κύπρου πέρασαν από μικρούς αγροτικούς οικισμούς σε μια πιο σύνθετη κοινωνία με ιεραρχίες, ιδιαίτερη καλλιτεχνική παράδοση και ανάπτυξη της μεταλλουργίας.

Κατά τη Μέση Χαλκολιθική περίοδο (περίπου 3400–2800 π.Χ.), οι Κύπριοι καλλιτέχνες άρχισαν να δημιουργούν μεγάλη ποικιλία ανθρωπόμορφων γλυπτών. Τα πιο συνηθισμένα ήταν τα σταυρόσχημα ειδώλια, όπου το σώμα και τα χέρια σχηματίζουν σταυρό και τα γόνατα αποδίδονται ελαφρώς λυγισμένα. Πολλά από αυτά διαθέτουν μικρούς μαστούς, ενώ σε ορισμένα εμφανίζεται μια μικρότερη μορφή στα χέρια της κύριας φιγούρας. Αυτό οδήγησε μελετητές όπως ο Έντγκαρτν Πέλτενμπουργκ (Edgar Peltenburg) να υποθέσουν ότι ίσως λειτουργούσαν ως φυλαχτά γονιμότητας ή αναπαραστάσεις θεοτήτων.

Το Ειδώλιο του Πωμού ξεχωρίζει επειδή διαθέτει διακριτά χαρακτηριστικά προσώπου, μάτια, μύτη και ένα κάλυμμα κεφαλής με αυτιά, σε αντίθεση με άλλα παρόμοια ευρήματα που είναι άμορφα. Αν και δεν φέρει έντονους μαστούς, θεωρείται ότι απεικονίζει γυναικεία μορφή. Εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι φορά γύρω από τον λαιμό του μια μικροσκοπική εκδοχή του εαυτού του, γεγονός που υποδηλώνει ότι τέτοια ειδώλια ίσως φοριούνταν ως κοσμήματα πριν από 5.000 χρόνια.

Λόγω του ασυνήθιστα μακριού λαιμού και της επίπεδης πλάτης, πιθανότατα το ειδώλιο ήταν κρεμασμένο ή τοποθετημένο σε τοίχο, σύμφωνα με την Τζοάν Μέρτενς (Joan Mertens), πρώην βοηθό επιμελήτρια στο Metropolitan Museum of Art. Παρ’ όλα αυτά, πολλές λεπτομέρειες σχετικά με τη σημασία και τη χρήση αυτών των ειδωλίων παραμένουν άγνωστες.

Σήμερα, το Ειδώλιο του Πωμού εκτίθεται στο Κυπριακό Μουσείο της Λευκωσίας. Έχει καθιερωθεί ως σύμβολο της προϊστορικής συμβολής της Κύπρου στον παγκόσμιο πολιτισμό και απεικονίζεται επίσης στα κέρματα του 1 και 2 ευρώ από την υιοθέτηση του ευρώ το 2008.

ΠΗΓΗ: https://anaskafi.blogspot.com/2026/04/5000_22.html